فقه حکومتی

فقه حکومتی

مبانی فقهی-حقوقی حاکمیت داده در شرایط مخاصمات سایبری؛ مطالعه تطبیقی رویکرد فقه حکومتی و نظام حقوقی اروپا در صیانت از زیرساختهای حیاتی (با محوریت جنگ تحمیلی سوم)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری فقه و حقوق خصوصی،گروه حقوق، دانشکده فقه و حقوق، مدرسه عالی و دانشگاه شهید مطهری(ره)، تهران، ایران
چکیده
تغییر پارادایم مخاصمات بینالمللی و انتقال ثقل درگیریها به زیرساختهای ارتباطی، مفاهیم سنتی «حاکمیت» و «دفاع مشروع» را با چالشهای بنیادین مواجه ساخته است. رویدادهای اسفند ۱۴۰۴ و هجوم چندلایه ائتلاف متخاصم به شریانهای اطلاعاتی کشور، لزوم بازخوانی فقهی-حقوقی دفاع سایبری را نمایان کرد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، در پی تبیین ظرفیتهای فقه حکومتی در صیانت از شبکه ملی اطلاعات و مدیریت بحرانهای مستحدث نظیر تسلیحات خودکار و قراردادهای الگوریتمی است.
یافتههای تحقیق نشان میدهد که با ابتناء بر قواعدی نظیر «نفی سبیل»، «حفظ نظام» و «لا ضرر»، حاکمیت داده نه تنها یک ضرورت فنی، بلکه یک تکلیف شرعی است. در این راستا، مقاله با ارائه انگاره نوآورانه «داده به مثابه انفال»، بر لزوم بازتعریف مالکیت کلاندادهها در زمان جنگ تأکید کرده و شخصیت حقوقی ابرشرکتهای فناوری همدست با دشمن را ذیل عنوان «محارب و باغی» واکاوی میکند. همچنین، مطالعه تطبیقی با مقررات عمومی حفاظت از داده اروپا (GDPR)، حاکی از همگرایی منطق فقهی با استثنائات امنیت ملی در حقوق بینالملل برای اعمال «دریچههای فرار الگوریتمی» و مداخله در قراردادهای هوشمند است. در نهایت، واقعه اسفند ۱۴۰۴ ایجاب میکند تا قانونگذار با تدوین «رژیم حقوقی وضعیت فوقالعاده سایبری»، به سمت استقرار نظام جامع پدافند فعال و جبران خسارات بر مبنای مسئولیت تضامنی متخاصمین حرکت نماید
کلیدواژه‌ها