استاد خارج فقه و اصول و گروه فقه و حقوق قضایی جامعه المصطفی العالمیه
چکیده
لزوم حفاظت از حریم احکام شرعی مانند همه احکام فقهی، از منابع فقه استنباط شده است. این ضابطه، نخست از قرآن کریم و سپس از پارهای نصوصِ ناظر به موارد جزئی، از طریق «تَنقیحِ مَناط» و «الغای خصوصیت» در موارد مشابه، استخراج و اصطیاد شده است؛ به گونهای که در مواضعی مشابه که فاقد روایتی خاص هستند اما از مَناطی واحد برخوردارند، به کار میرود. سازوکار این قاعده بدینسان است که شارع مقدس برای تشریعِ ممنوعیتِ برخی موضوعات، از تعابیری بهره جسته که افزون بر دلالت بر اهمیتِ آن موضوعات، پیامدهای سوء ارتکابشان را گوشزد میکند و با بهرهگیری از صیغه نهیِ «لاتَقرَبوا»، مخاطب را از نزدیک شدن به آنها تحذیر مینماید. در این موارد، افزون بر حرمتِ خودِ آن موضوعات، حریمِ پیرامونی آنها نیز به موجب «حِمای شرعی»، ممنوع و حرام قلمداد میشود. ادله این ضابطه، عمدتاً از قرآن مجید برگرفته شده است. از آنجا که قاعده «لزوم رعایت حریم حفاظتی احکام»، برخی آزادیهای اجتماعی و فردی را تحدید میکند، مشمول اصلِ اطلاقِ آزادی نمیگردد؛ لذا بر حاکمیت در نظام اسلامی فرض است که این مهم را در ساحت تقنین و اجرا، کانونِ توجه قرار دهد.
