سطح 4 فقه و اصول، دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی، مدرس سطوح عالی و عضو گروه فقه جزا مرکز پژوهشی موسسه عالی فقه و علوم اسلامی
چکیده
مسأله دیه شهید و امکان پرداخت آن از بیتالمال از موضوعاتی است که با وجود اهمیت اجتماعی و حقوقی آن، کمتر به طور مستقل مورد بررسی فقهی قرار گرفته است. در منابع فقهی، عنوان شهید عمدتاً در ابواب جهاد و احکام تجهیز میت مطرح شده و حکم صریحی درباره دیه شهید در این منابع مشاهده نمیشود. در مقابل، در روایات متعدد، پرداخت دیه از بیتالمال در مواردی مانند فرار قاتل، مجهولالقاتل و قتیلالزحام مورد توجه قرار گرفته و بر همین اساس قاعده نفی هدر رفتن خون مسلمان در فقه شکل گرفته است. از این رو این پرسش مطرح میشود که آیا میتوان با استناد به این ادله، دیه شهید را نیز بر عهده بیتالمال دانست یا خیر. مقاله پیشرو به بررسی ادله فقهی و مقررات قانون مجازات اسلامی در این زمینه پرداخته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که ادله رواییِ ناظر به پرداخت دیه از بیتالمال ناظر به موارد خاصی است و قابل تسری به مورد شهادت نیست. همچنین در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ نیز موارد پرداخت دیه از بیتالمال به صورت محدود و اِحصایی بیان شده و عنوان شهید در شمار این موارد قرار نگرفته است. بر این اساس، پرداخت دیه شهید از بیتالمال فاقد مستند فقهی و قانونی است؛ هرچند این امر مانع از سایر حمایتهای مادی و معنوی از خانواده شهدا نیست.
