1
دانشجوی دکتری حقوق عمومی، گروه حقوق، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی
2
استاد حقوق عمومی گروه حقوق و فقه اجتماعی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه (نویسنده مسئول)
3
دانشیار حقوق عمومی و بین الملل دانشکده حقوق دانشگاه قم
چکیده
این مقاله به دنبال بررسی مسئله نظریه امر الهی است. دو پرسش کلیدی در این رابطه عبارتند از: پیروان نظریّه امر الهی چه رویکردی به حسن و قبح و مصالح و مفاسد دارند؟ و رویکرد آنها چه تأثیری در موضعگیری در باب حکومت و قانونگذاری خواهد داشت؟. یافتهها نشان میدهد که اشاعره در اسلام معتقد به نظریه امرگرایانه (امر الهی)هستند. رویکرد فقهی آنان ریشه در وقایع صدر اسلام و رویکرد گذشتگان آنها یعنی اجتهاد در مقابل نص، عقلگریزی، ظاهرگرایی و تبعیّت محض از قدرت بر محور اقتدارگرایی در راستای حفظ خلافت دارد. اشاعره با انکارِ حسن و قبح ذاتی مبتنی بر مصالح و مفاسدِ واقعی و نفی لزوم تبعیّت اوامر الهی از آن، تضعیف جایگاه عقل و پذیرش امکان «امر بمالایطاق»، معتقدند که حقیقت وجودی ارزشها و الزامهای اخلاقی فقط اراده و امر و نهی خداوند است و با تغییر امر و نهی خداوند، حسن و قبح نیز تغییر میکند. این نظریّه منتهی به نسبیت عدالت میشود و در مقام قانونگذاری به دلیل تناقض درونی، موجب عدم شکلگیری قواعد حقوقی، وضع قوانین غیرقابل اجرا یا خارج از توان مخاطبین و در نتیجه عدم مسئولیتپذیری،قانونگریزی، ممانعت از تحقّق اهداف و برخی پیامدهای غیر قابل پذیرش خواهد شد.
صادقی منش، غلامرضا، جوان آراسته، حسین و مشهدی، علی. (1403). حسن و قبح ذاتی و جایگاه آن در قانونگذاری در نظریّه حدّاکثری امر الهی با تأکید بر دیدگاه متقدّمین اشاعره. فقه حکومتی، 9(18)، 65–98.
MLA
صادقی منش، غلامرضا، جوان آراسته، حسین، و مشهدی، علی. "حسن و قبح ذاتی و جایگاه آن در قانونگذاری در نظریّه حدّاکثری امر الهی با تأکید بر دیدگاه متقدّمین اشاعره"، فقه حکومتی، 9، 18، 1403، 65–98.
HARVARD
صادقی منش، غلامرضا، جوان آراسته، حسین، و مشهدی، علی. (1403). 'حسن و قبح ذاتی و جایگاه آن در قانونگذاری در نظریّه حدّاکثری امر الهی با تأکید بر دیدگاه متقدّمین اشاعره'، فقه حکومتی، 9(18), pp. 65–98.
CHICAGO
صادقی منش، غلامرضا، جوان آراسته، حسین و مشهدی، علی، "حسن و قبح ذاتی و جایگاه آن در قانونگذاری در نظریّه حدّاکثری امر الهی با تأکید بر دیدگاه متقدّمین اشاعره." فقه حکومتی، 9 18 (1403): 65–98,
VANCOUVER
صادقی منش غلامرضا، جوان آراسته حسین، مشهدی علی. حسن و قبح ذاتی و جایگاه آن در قانونگذاری در نظریّه حدّاکثری امر الهی با تأکید بر دیدگاه متقدّمین اشاعره. فقه حکومتی. 1403;9(18):65–98.