1
دکتری حقوق خصوصی و عضو هیات علمی گروه حقوق و فقه اجتماعی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
2
دکتری حقوق خصوصی و پژوهشگر مرکز تحقیقات فقهی قوه قضائیه
چکیده
نظام حقوقی ایران با تلفیق دو منبع متفاوت—فقه امامیه با محوریت «ضمان قهری» در قانون مدنی و قانون مجازات اسلامی، و حقوق رومیـژرمنی با محوریت «تقصیر» در قانون مسئولیت مدنی—به ساختاری دوگانه و ناسازگار در حوزه مسئولیت مدنی دچار شده است. این دوگانگی، بهویژه در فقدان یک نظریه کلان حکومتی برای تنظیم روابط میان این دو مبنا، به تقنین پراکنده و ناهماهنگ انجامیده و زمینهساز صدور آرای متعارض و متهافت در محاکم گردیده است. این مقاله با رویکرد توصیفیـتحلیلی، به بررسی مبانی و ساختار مقررات مسئولیت مدنی در حقوق ایران و میزان تأثیرپذیری آن از فقه امامیه و حقوق غرب میپردازد و نشان میدهد که همزیستی قانون مسئولیت مدنی ۱۳۳۹—که بر تقصیر بهعنوان مبنای مسئولیت تأکید دارد—با قانون مدنی و قانون مجازات اسلامی—که جبران خسارت زیاندیده را بر پایه ادله ضمان محور قرار میدهند—ا ز نظر نظری و عملی امکانپذیر نیست. بر اساس یافتههای پژوهش، برای رفع این تعارض ساختاری دو راهکار قابل تصور است: نخست، پذیرش نسخ ضمنی قانون مسئولیت مدنی با توجه به تصویب قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲؛ و دوم، که راهکار مطلوبتر است، تدوین «قانون جامع مسئولیت مدنی» مبتنی بر الگوی فقه حکومتی. چنین قانونی باید ضمن حفظ اصالت فقهی، توان پاسخگویی به مسائل نوپدید اجتماعی و اقتصادی را داشته باشد. استمرار وضعیت موجود بدون اصلاح تقنینی، به تداوم تعارضات و تشدید نابسامانی در آرای قضایی و تضییع حقوق اصحاب دعوا خواهد انجامید.
هوشمند فیروزآبادی، حسین و احسانی فر، احمد. (1403). فقه حکومتی و مسئولیتمدنی: تحلیلی بر چالشهای نظام تقنینی مسئولیتمدنی ایران در تلفیق مبانی فقهی و ساختارهای حقوقی رومیژرمنی. فقه حکومتی، 9(17)، 7–38.
MLA
هوشمند فیروزآبادی، حسین، و احسانی فر، احمد. "فقه حکومتی و مسئولیتمدنی: تحلیلی بر چالشهای نظام تقنینی مسئولیتمدنی ایران در تلفیق مبانی فقهی و ساختارهای حقوقی رومیژرمنی"، فقه حکومتی، 9، 17، 1403، 7–38.
HARVARD
هوشمند فیروزآبادی، حسین، و احسانی فر، احمد. (1403). 'فقه حکومتی و مسئولیتمدنی: تحلیلی بر چالشهای نظام تقنینی مسئولیتمدنی ایران در تلفیق مبانی فقهی و ساختارهای حقوقی رومیژرمنی'، فقه حکومتی، 9(17), pp. 7–38.
CHICAGO
هوشمند فیروزآبادی، حسین و احسانی فر، احمد، "فقه حکومتی و مسئولیتمدنی: تحلیلی بر چالشهای نظام تقنینی مسئولیتمدنی ایران در تلفیق مبانی فقهی و ساختارهای حقوقی رومیژرمنی." فقه حکومتی، 9 17 (1403): 7–38,
VANCOUVER
هوشمند فیروزآبادی حسین، احسانی فر احمد. فقه حکومتی و مسئولیتمدنی: تحلیلی بر چالشهای نظام تقنینی مسئولیتمدنی ایران در تلفیق مبانی فقهی و ساختارهای حقوقی رومیژرمنی. فقه حکومتی. 1403;9(17):7–38.