پژوهشگاه حوزه و دانشگاه فقه حکومتی 3116-126X 9 17 2024 05 21 فقه حکومتی و مسئولیت‌مدنی: تحلیلی بر چالش‌های نظام تقنینی مسئولیت‌مدنی ایران در تلفیق مبانی فقهی و ساختارهای حقوقی رومی‌ژرمنی 7 38 244410 FA حسین هوشمند فیروزآبادی دکتری حقوق خصوصی و عضو هیات علمی گروه حقوق و فقه اجتماعی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه احمد احسانی فر دکتری حقوق خصوصی و پژوهشگر مرکز تحقیقات فقهی قوه قضائیه Journal Article <span lang="FA">نظام حقوقی ایران با تلفیق دو منبع متفاوت</span><span lang="FA">—</span><span lang="FA">فقه امامیه با محوریت «ضمان قهری» در قانون مدنی و قانون مجازات اسلامی، و حقوق رومی‌ـ‌ژرمنی با محوریت «تقصیر» در قانون مسئولیت مدنی</span><span lang="FA">—</span><span lang="FA">به ساختاری دوگانه و ناسازگار در حوزه مسئولیت مدنی دچار شده است. این دوگانگی، به‌ویژه در فقدان یک نظریه کلان حکومتی برای تنظیم روابط میان این دو مبنا، به تقنین پراکنده و ناهماهنگ انجامیده و زمینه‌ساز صدور آرای متعارض و متهافت در محاکم گردیده است</span><span dir="LTR">.</span> <span lang="FA">این مقاله با رویکرد توصیفی‌ـ‌تحلیلی، به بررسی مبانی و ساختار مقررات مسئولیت مدنی در حقوق ایران و میزان تأثیرپذیری آن از فقه امامیه و حقوق غرب می‌پردازد و نشان می‌دهد که همزیستی قانون مسئولیت مدنی ۱۳۳۹</span><span lang="FA">—</span><span lang="FA">که بر تقصیر به‌عنوان مبنای مسئولیت تأکید دارد</span><span lang="FA">—</span><span lang="FA">با قانون مدنی و قانون مجازات اسلامی</span><span lang="FA">—</span><span lang="FA">که جبران خسارت زیان‌دیده را بر پایه ادله ضمان محور قرار می‌دهند</span><span lang="FA">—</span><span lang="FA">ا ز نظر نظری و عملی امکان‌پذیر نیست</span><span dir="LTR">.</span> <span lang="FA">بر اساس یافته‌های پژوهش، برای رفع این تعارض ساختاری دو راهکار قابل تصور است: نخست، پذیرش نسخ ضمنی قانون مسئولیت مدنی با توجه به تصویب قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲؛ و دوم، که راهکار مطلوب‌تر است، تدوین «قانون جامع مسئولیت مدنی» مبتنی بر الگوی فقه حکومتی. چنین قانونی باید ضمن حفظ اصالت فقهی، توان پاسخگویی به مسائل نوپدید اجتماعی و اقتصادی را داشته باشد. استمرار وضعیت موجود بدون اصلاح تقنینی، به تداوم تعارضات و تشدید نابسامانی در آرای قضایی و تضییع حقوق اصحاب دعوا خواهد انجامید</span><span dir="LTR">.</span> https://fh.rihu.ac.ir/article_244410_c88fdd88126a86c4f66d9d9ef46b2c06.pdf