فقه اسلامی بهعنوان بایدها و نبایدهای شرعی در حوزه رفتارهای فردی و اجتماعی انسان، مشتمل بر مجموعهای از واجبات و مستحبات مالی است که هدف آنها تأمین معیشت و برطرف کردن نیازهای اساسی بعضی از انسانها توسط بعضی دیگر از آنان است؛ موارد زیادی در فقه یافت میشود که از جهت کارکرد با مفهوم تکافل اجتماعی به معنای عام مرتبط است. چنین مواردی تکالیف مالی را بیان میدارند که به صورت الزامی یا ترجیحی نسبت به افرادی خاص بر دوش مکلفین قرار گرفته است. خمس و زکات، نفقات، وقف، قسم و نذر، وصیت، کفاره، صدقه و انفاق از مهمترین آنها میباشد. اگر چه موارد یاد شده برخی مستحب و برخی واجب هستند لیکن در این نقطه که همگی تأمین نیاز مالی گروهی از جامعه توسط گروه دیگر مشترکاند. طبیعتا فقه در موقعیت تبیین وظایف فردی و اجتماعی انسان مکلف به ارائه ملاکهایی برای شناسایی مشمولان تکافل اجتماعی است و باید مشخص کند که چه افرادی استحقاق دریافت کمک دارند و با چه معیارها و ملاکهایی این افراد شناسایی میشوند هدفی که این پژوهش تلاش کرده بدان دست یابد. نتایج این پژوهش که با استخدام روش تحلیلی- توصیفی انجام پذیرفته، حاکی از آن است که فقها در بحث و بررسی احکام شرعی، گروههایی از جامعه با ویژگیهای همچون فقر، مسکنت، بیسرپرست بودن، یتیم بودن، سالمند بودن، معلول بودن، در راهمانده بودن، ورشکست بودن، جهادگر بودن، سائل بودن، نیازمند تألیف قلوب بودن را به شرط وجود ملاکها و معیارها و تحت شرائط خاصی مستحق دریافت کمک از منابع مالی تکافل اجتماعی دانستهاند.
